و فرق ميان اين دو مذهب ومذهب اشعريه آن است كه : بنده را غير خدا مىدانند ليكن فعلش را از خدا مىدانند ، و اين مذهب باطنى مولوى است ، ومذهب ظاهرى او مذهب اشعرى است ، زيراكه مانند شبسترى قائل به وحدت وجود است ، ومحيى الدين در باب سيصد و شصت و نهم از « فتوحات » گفته : أمّا العارفون من أهل اللَّه فلا يرون ثمة قدرة يكون فيها فعل شيء « 1 » صوفيه همچون فلاسفه بنده را در فعل خود مضطر مىدانند چهارم : مذهب فلاسفه است ، كه گويند بنده در فعل خود مضطر است ، وهرچه كند نمىتواند كه نكند ، وهرچه نكند نمىتواند كه بكند « 2 » ، در اين مذهب نيز لازم مىآيد تكليف مالا يطاق ، وبطلان ثواب وعقاب وقبح تكليفات . بطلان مذهب تفويض پنجم : مذهب جمعى از معتزله است كه گويند : طاعت و معصيت به توفيق واراده ومشيت الهى واقع نمىشود « 3 » ، و بعضى از ايشان عين فعل بنده را مقدور خدا نمىدانند ، وايشان را مفوّضه گويند ، كه حق تعالى تفويض امر به بنده كرده ، وچنانش مستقل ساخته كه بىاراده ومشيت الهى هرچه مىخواهند

--> ( 1 ) فتوحات مكّيه : 3 / 566 . يعنى : عرفاء اللهى براى هيچكس قدرتى بر انجام چيزى قائل نيستند ( 2 ) شرح مقاصد تفتازانى : 4 / 224 ( 3 ) ملل ونحل شهرستانى : 1 / 74